Dầu mỏ, hay “vàng đen”, không chỉ là nguồn nhiên liệu cốt lõi cho ngành năng lượng toàn cầu mà còn là nguyên liệu thô cho vô số sản phẩm thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày. Sau khi khai thác, dầu thô phải trải qua một quy trình lọc hóa dầu phức tạp để tạo ra các thành phẩm có giá trị. Vậy các sản phẩm chính từ dầu mỏ là gì và chúng có vai trò như thế nào? Bài viết này của “Hóa Học Phổ Thông” sẽ cùng bạn tìm hiểu về sáu sản phẩm quan trọng nhất được tạo ra từ dầu mỏ.
TÓM TẮT
1. Xăng (Gasoline)
Xăng là một trong những sản phẩm quen thuộc và phổ biến nhất từ dầu mỏ, đóng vai trò là nhiên liệu không thể thiếu cho các loại động cơ đốt trong.
Quy trình sản xuất
Quá trình tạo ra xăng gồm ba giai đoạn chính: chưng cất, xử lý và pha trộn.
- Chưng cất: Dầu thô được đun nóng và đưa vào tháp chưng cất phân đoạn. Tại đây, các thành phần của dầu được tách ra ở các khoảng nhiệt độ khác nhau. Phân đoạn xăng nhẹ hơn sẽ bay hơi và được thu ở phần đỉnh tháp.
- Xử lý và Chế biến sâu: Phân đoạn xăng thô chứa nhiều tạp chất (như lưu huỳnh) và có chỉ số octan thấp. Nó sẽ được xử lý để loại bỏ tạp chất và trải qua các quá trình chế biến sâu như reforming, cracking hay đồng phân hóa để nâng cao chất lượng.
- Pha trộn: Xăng thành phẩm được pha trộn với các chất phụ gia đặc biệt để cải thiện hiệu suất, bảo vệ động cơ và giảm phát thải.
Ứng dụng
Xăng là nhiên liệu chính cho ô tô, xe máy, và các loại máy bay cánh quạt cỡ nhỏ.
2. Dầu Diesel (Diesel Oil)
Dầu diesel là nhiên liệu lỏng chuyên dụng cho động cơ diesel, nổi bật với hiệu suất năng lượng cao hơn xăng.
Quy trình sản xuất
Phân đoạn dầu diesel được tách ra từ phần giữa của tháp chưng cất dầu mỏ. Tương tự xăng, nó cũng được tạo ra từ quá trình cracking xúc tác các phân đoạn nặng hơn. Quy trình sản xuất diesel thường đơn giản hơn xăng, chủ yếu tập trung vào việc loại bỏ triệt để lưu huỳnh và các tạp chất khác để đáp ứng tiêu chuẩn khí thải.
Ứng dụng
Nhờ hiệu suất năng lượng vượt trội, dầu diesel là lựa chọn hàng đầu cho các phương tiện vận tải nặng (xe tải, xe buýt), tàu thủy, tàu hỏa và nhiều loại máy móc công nghiệp, máy phát điện.
3. Khí Dầu Mỏ Hóa Lỏng (LPG)
Khí dầu mỏ hóa lỏng (Liquefied Petroleum Gas – LPG) là hỗn hợp hydrocarbon nhẹ, chủ yếu gồm propan (C3H8) và butan (C4H10).
Quy trình sản xuất
LPG được thu lại trong quá trình chưng cất dầu mỏ và các quá trình chế biến sâu như cracking. Sau khi tách ra, hỗn hợp khí này được nén dưới áp suất cao để chuyển sang thể lỏng, thuận tiện cho việc tồn trữ và vận chuyển.
Ứng dụng
LPG được sử dụng rộng rãi làm nhiên liệu trong đun nấu (bếp gas), hệ thống sưởi ấm, và là nhiên liệu thay thế cho một số loại ô tô.
4. Các Sản Phẩm Hóa Dầu
Dầu mỏ là nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp hóa dầu, tạo ra hàng loạt sản phẩm trung gian và vật liệu quan trọng.
Paraxylene (PX)
Paraxylene là một hydrocarbon thơm được sản xuất từ phân đoạn xăng (naphtha) thông qua các quá trình chế biến hóa học phức tạp. Đây là nguyên liệu nền tảng để sản xuất axit terephthalic (PTA), một thành phần chính để tạo ra nhựa PET (Polyethylene terephthalate) – vật liệu dùng làm chai nước, bao bì thực phẩm và sợi polyester trong ngành dệt may.
Hạt Nhựa (Polymers)
Hạt nhựa là một trong những sản phẩm có giá trị cao nhất từ dầu mỏ. Chúng được tạo ra thông qua quá trình polymer hóa, kết nối các phân tử nhỏ (monomer) có nguồn gốc từ dầu mỏ (như ethylene, propylene) thành các chuỗi phân tử dài (polymer).
