Mối quan hệ giữa Việt Nam và Hà Lan đã được hình thành từ nhiều thế kỷ trước, khởi đầu từ những hoạt động giao thương của Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC). Thậm chí trước cả khi VOC ra đời, nhiều tấm bản đồ cổ Việt Nam miêu tả chi tiết vùng bờ biển đã được các nhà bản đồ học Hà Lan, Bỉ và Luxembourg vẽ và phát hành. Đây là những tư liệu quý giá, không chỉ phục vụ hàng hải mà còn ghi lại một chương quan trọng trong lịch sử giao lưu giữa hai quốc gia.
TÓM TẮT
Giao Thương Sơ Khai: Nền Tảng Cho Những Tấm Bản Đồ
Dù Việt Nam không phải là đối tác thương mại trọng yếu của Hà Lan trên biển, Công ty Đông Ấn Hà Lan vẫn thành lập hai trạm giao thương quan trọng tại đây. Năm 1630, VOC ký kết hiệp định với chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, mở một thương điếm tại Phố Hiến (gần Hà Nội ngày nay), hoạt động cho đến năm 1699. Hoạt động buôn bán sầm uất thời bấy giờ cũng gắn liền với những tín ngưỡng về tài lộc, tương tự như truyền thuyết về ông thần tài trong văn hóa Việt.
Năm 1637, một thương điếm thứ hai được thiết lập tại Faifo (Hội An) dưới sự cai quản của các chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Tuy chỉ tồn tại trong thời gian ngắn đến năm 1652, những trung tâm giao thương này đã trở thành cầu nối, đưa hình ảnh và địa danh Việt Nam đến gần hơn với thế giới phương Tây qua các hải đồ.
Việt Nam Hiện Lên Qua Các Tên Gọi Cổ
Trên các bản đồ phương Tây thời kỳ này, vùng đất Việt Nam thường được ghi danh với những cái tên đặc trưng. Miền Bắc được gọi là ‘Tonkin’, trong khi khu vực miền Nam được biết đến với tên ‘Cochinchina’ hay ‘Quinam’. Các bản đồ cổ hơn còn sử dụng tên ‘Champa’ hoặc ‘Tsiompa’ để chỉ vùng đất phía Nam. Những tên gọi này phản ánh sự phân chia vùng miền và các vương quốc tồn tại trong lịch sử Việt Nam. Nhìn lại những tấm bản đồ này, ta có thể mường tượng về cuộc sống xưa, một sự đối lập thú vị khi so sánh với hình ảnh phụ nữ xưa và nay.
Sau này, khi người Pháp thiết lập quyền cai trị, các địa danh lại có sự thay đổi. Năm 1887, miền Trung được gọi là An Nam (Trung Kỳ), cùng với Nam Kỳ (Cochinchina) và Bắc Kỳ (Tonkin) hợp thành Đông Dương thuộc Pháp. Những biến động chính trị này đều được cập nhật và thể hiện rõ nét trên các tấm bản đồ được xuất bản sau đó. Việc ghi chép chi tiết này đòi hỏi sự tỉ mỉ, cũng giống như nghệ thuật chăm sóc mai ra hoa đúng tết của người Việt.
Di Sản Bản Đồ Và Mối Quan Hệ Song Phương
Qua nhiều thế kỷ, các loại bản đồ về Việt Nam – từ hải đồ hàng hải đến các tập bản đồ (atlas) chi tiết – đã liên tục được sản xuất tại Hà Lan. Những tài liệu này không chỉ thể hiện một Việt Nam rộng lớn mà còn cho thấy mối liên hệ mật thiết với các khu vực lân cận. Chúng là minh chứng cho sự thay đổi không ngừng của tình hình địa lý và chính trị.
Nhiều tấm bản đồ quý giá hiện đang được lưu giữ trong bộ sưu tập của Thư viện Đại học Leiden. Một triển lãm đặc biệt, hợp tác cùng Đại sứ quán Hà Lan tại Hà Nội, đã được tổ chức nhằm kỷ niệm hơn 400 năm giao lưu nhân dân và 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam – Hà Lan, trưng bày những di sản bản đồ này đến công chúng.
Lời Kết
Những tấm bản đồ cổ được sản xuất tại Hà Lan không đơn thuần là công cụ định vị, chúng là những trang sử sống động ghi lại hành trình phát triển của Việt Nam và mối quan hệ bền chặt với Hà Lan. Việc nghiên cứu các tư liệu này giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về quá khứ và trân trọng hơn nữa mối quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa hai quốc gia trong hiện tại và tương lai.
