Đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” được xem là một trong những phần thơ đặc sắc nhất, thể hiện tài năng miêu tả bậc thầy của đại thi hào Nguyễn Du trong kiệt tác Truyện Kiều. Bài viết này sẽ hướng dẫn các bạn học sinh soạn bài Chị em Thúy Kiều một cách chi tiết và dễ hiểu nhất, bám sát các câu hỏi trong sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập 1. Việc nắm vững cách phân tích một tác phẩm văn học cũng là nền tảng quan trọng khi tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh hay các thể loại khác.
TÓM TẮT
Bố cục đoạn trích Chị em Thúy Kiều
Bố cục của đoạn thơ được Nguyễn Du sắp xếp vô cùng chặt chẽ và hợp lý theo trình tự từ khái quát đến cụ thể, giúp làm nổi bật chân dung của từng nhân vật:
- 4 câu đầu: Giới thiệu vẻ đẹp chung, khái quát của hai chị em Thúy Kiều và Thúy Vân.
- 4 câu tiếp theo: Tập trung miêu tả chi tiết vẻ đẹp của Thúy Vân.
- 16 câu còn lại: Khắc họa vẻ đẹp cả về tài năng và nhan sắc của Thúy Kiều.
Cách sắp xếp này không chỉ giúp người đọc hình dung rõ nét về hai tuyệt thế giai nhân mà còn thể hiện dụng ý nghệ thuật của tác giả khi miêu tả Thúy Vân trước để làm nền, làm đòn bẩy tôn vinh vẻ đẹp của Thúy Kiều.
Phân tích vẻ đẹp của Thúy Vân
Nguyễn Du đã sử dụng bút pháp ước lệ tượng trưng quen thuộc trong văn học trung đại để khắc họa vẻ đẹp của Thúy Vân. Vẻ đẹp ấy được so sánh với những gì cao quý, đẹp đẽ nhất của thiên nhiên:
- Khuôn trăng đầy đặn: Gương mặt tròn trịa, phúc hậu như mặt trăng rằm.
- Nét ngài nở nang: Lông mày cong, đậm nét như con ngài.
- Hoa cười ngọc thốt: Nụ cười tươi thắm như hoa, giọng nói trong trẻo như ngọc.
- Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da: Mái tóc đen óng ả hơn mây, làn da trắng mịn màng hơn tuyết.
Vẻ đẹp của Thúy Vân là vẻ đẹp đoan trang, phúc hậu, viên mãn và hài hòa với tự nhiên. Các từ “thua”, “nhường” cho thấy thiên nhiên vui vẻ chấp nhận làm nền cho vẻ đẹp của nàng. Điều này cũng ngầm dự báo một cuộc đời bình lặng, êm đềm, không sóng gió.
Phân tích vẻ đẹp của Thúy Kiều
Nếu Thúy Vân chỉ được miêu tả trong 4 câu thơ, thì Nguyễn Du đã dành đến 16 câu để đặc tả vẻ đẹp “sắc sảo mặn mà” của Thúy Kiều.
Nhan sắc “nghiêng nước nghiêng thành”
Tác giả không miêu tả chi tiết từng đường nét trên gương mặt Kiều mà tập trung vào điểm nhấn là đôi mắt – cửa sổ tâm hồn:
“Làn thu thủy, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.”
Đôi mắt trong veo, long lanh như làn nước mùa thu; đôi lông mày thanh tú, xinh đẹp như dáng núi mùa xuân. Vẻ đẹp của Kiều không khiến thiên nhiên “thua”, “nhường” như với Vân, mà khiến tạo hóa phải “ghen”, “hờn”. Vẻ đẹp ấy tuyệt đối đến mức vượt qua mọi chuẩn mực, khiến cho vạn vật phải đố kỵ. Đây chính là dấu hiệu dự báo một số phận éo le, đầy trắc trở đang chờ đợi nàng ở phía trước. Nắm bắt được những chi tiết nghệ thuật đắt giá này là kỹ năng quan trọng đối với những ai muốn chinh phục các đề thi học sinh giỏi văn lớp 6 và các cấp cao hơn.
Tài năng và tâm hồn
Không chỉ sở hữu nhan sắc tuyệt thế, Thúy Kiều còn là một người con gái tài sắc vẹn toàn. Tài năng của nàng đạt đến mức lý tưởng theo quan niệm xưa: “cầm, kỳ, thi, họa”. Đặc biệt, tài đàn của nàng đã trở thành sở trường, vượt trội hơn người (“Cung thương làu bậc ngũ âm”). Nàng còn tự sáng tác một bản nhạc mang tên “Thiên bạc mệnh”, thể hiện một tâm hồn đa sầu, đa cảm.
Như vậy, Thúy Kiều hiện lên là một tuyệt thế giai nhân, hội tụ cả sắc – tài – tình. Nàng đẹp một cách sắc sảo về trí tuệ và mặn mà về tâm hồn.
Kết luận
Qua đoạn trích “Chị em Thúy Kiều”, Nguyễn Du đã thể hiện tài năng miêu tả nhân vật bậc thầy. Bằng bút pháp ước lệ tượng trưng kết hợp với nghệ thuật đòn bẩy và khả năng dự báo số phận qua chân dung nhân vật, ông đã khắc họa thành công hai bức chân dung tuyệt mỹ, mỗi người một vẻ nhưng đều đạt đến độ hoàn hảo. Trong đó, chân dung Thúy Kiều nổi bật hơn cả, là hiện thân cho một vẻ đẹp toàn diện cả về nhan sắc, tài năng và tâm hồn, báo trước cho một cuộc đời đầy sóng gió.
