Bà Huyện Thanh Quan, một trong những nữ sĩ tài danh bậc nhất của văn học trung đại Việt Nam, đã để lại cho hậu thế nhiều vần thơ mang phong cách trang nhã, điêu luyện và chứa đựng nỗi niềm hoài cổ sâu sắc. Trong số đó, “Qua Đèo Ngang” là một kiệt tác tả cảnh ngụ tình, thể hiện rõ nét tâm trạng cô đơn, nỗi nhớ nước thương nhà của tác giả khi đứng trước khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ mà hoang vắng. Bài phân tích bài Qua Đèo Ngang dưới đây sẽ đi sâu vào từng câu chữ để làm rõ giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
Bức tranh thiên nhiên Đèo Ngang hoang sơ mà tràn đầy sức sống
Ngay từ hai câu thơ mở đầu, tác giả đã phác họa nên một khung cảnh thiên nhiên vừa có sức sống, vừa nhuốm màu hiu quạnh.
Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Thời điểm được chọn là “bóng xế tà”, khoảnh khắc cuối ngày khi mặt trời sắp lặn. Đây là thời điểm dễ gợi lên trong lòng người nỗi buồn man mác, đặc biệt là với một người lữ khách đang xa quê. Bầu không khí ấy báo trước một nỗi niềm sâu lắng sắp được giãi bày. Tuy nhiên, giữa cái mênh mông của hoàng hôn, thiên nhiên Đèo Ngang vẫn hiện lên với một sức sống mãnh liệt. Điệp từ “chen” được sử dụng tài tình, kết hợp với các hình ảnh “cỏ cây”, “đá”, “lá”, “hoa” đã vẽ nên một cảnh tượng thiên nhiên hoang sơ nhưng không cằn cỗi. Cây cối, hoa lá vẫn vươn mình, xen kẽ vào nhau để tồn tại, tạo nên một vẻ đẹp hoang dã, đầy sinh lực.
