Ngày 16/4/2014, kỳ thi học sinh giỏi cấp huyện khối 6, 7, 8 tại huyện Yên Thành đã chính thức khép lại. Tuy nhiên, dư âm của những ngày thi cử, sự trăn trở của các thầy cô giáo và cả nỗi thất vọng của học sinh vẫn còn đọng lại. Nguyên nhân chính xuất phát từ đề thi môn Ngữ văn lớp 6 và 7, được đánh giá là quá khó, vượt xa sức tưởng tượng và năng lực của học sinh.
TÓM TẮT
Phân tích đề thi Ngữ văn lớp 6 và 7
Đề thi lớp 6: Vượt quá sức học sinh
Câu 1 của đề thi Ngữ văn lớp 6 (chiếm 8/20 điểm) yêu cầu học sinh trình bày cảm nhận về một đoạn văn miêu tả cảnh đẹp thiên nhiên sau cơn bão trên đảo Cô Tô. Đoạn văn này, với ngôn ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc, thường được giảng dạy và phân tích ở cấp lớp 9, khi học sinh đã có nền tảng vững chắc về văn luận. Việc yêu cầu học sinh lớp 6, với tâm hồn non nớt và tư duy chưa phát triển đầy đủ, cảm nhận sâu sắc về đoạn văn này là một thách thức lớn, thậm chí vượt quá khả năng của nhiều học sinh lớp 9. Một giáo viên chia sẻ rằng, ngay cả với học sinh khá lớp 9, việc làm được câu hỏi này cũng rất khó khăn.
Đề thi lớp 7: Gây hoang mang và bối rối
Tình hình ở đề thi lớp 7 còn trở nên nghiêm trọng hơn. Câu hỏi thứ hai (chiếm 6/10 điểm) đề cập đến nhiệm vụ của văn chương, dựa trên ý kiến của Hoài Thanh: “Văn chương sẽ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng. Chẳng những thế, văn chương còn sáng tạo ra sự sống.” Câu hỏi này đòi hỏi học sinh phải có kiến thức sâu rộng về lý luận văn học, khả năng phân tích và dẫn chứng thuyết phục. Tuy nhiên, trong nội dung bài học, không có bất kỳ dẫn chứng cụ thể nào để minh họa cho nhận định này.
Cô giáo Nguyễn Thị P. bày tỏ sự choáng váng khi cầm đề thi này trên tay, không thể tin rằng đây là đề thi cấp huyện dành cho học sinh lớp 7. Cô cho rằng, với đề thi này, ngay cả giáo viên cũng “bó tay”, huống chi là học sinh 12 tuổi. Một giáo viên lão làng nhận xét đề thi này “khó, khô khan, sắc màu lý luận”, và thừa nhận ngay cả bản thân ông cũng khó làm được theo đáp án. Thầy Trần Văn D. bức xúc cho rằng, việc ra đề thi như vậy chỉ làm “tâm hồn của những đứa trẻ trở nên khô khan, giòn nhuộm và giết chết tình yêu văn chương”.
Hệ lụy và mong muốn từ đề thi
Sự thất vọng của học sinh và giáo viên
Một giáo viên bồi dưỡng môn Ngữ văn lớp 7 chia sẻ trong nỗi thất vọng: “Khi bồi dưỡng, em trông đến kiến thức cơ bản, toàn diện và những kỹ năng cần thiết, sau đó em dạy nâng cao hơn một chút. Nhưng gặp đề thế này thì có lẽ học sinh em trật hết và các em chẳng đủ tự tin để học Văn, thi Văn nữa đâu anh ạ.” Em Trần Đức T., học sinh lớp 7, Trường THCS V.T., buồn bã cho biết em không làm được câu số 2 vì không đủ kiến thức để trình bày và không hiểu ý nghĩa của nhận định về văn chương.
So sánh với đề thi học sinh giỏi tỉnh môn Ngữ văn 9 của Nghệ An năm 2014, đề thi học sinh giỏi huyện Yên Thành được đánh giá là đã “vượt lên một tầm cao mới”, nhưng theo hướng tiêu cực, xa rời thực tế giảng dạy và khả năng tiếp thu của học sinh.
Giải pháp và kiến nghị
Một nguyên tắc quan trọng hàng đầu của bất kỳ đề thi nào là phải đảm bảo tính vừa sức và sự “trọn tâm”. Khi thiếu hai yêu cầu này, đề thi đó được xem là “hỏng”. Tuy nhiên, nhiều giáo viên khi được phân công ra đề lại cố tình làm cho đề thi khó, đánh đố học sinh nhằm chứng minh sự “tài giỏi” của bản thân. Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều học sinh chán nản, mất tự tin, còn giáo viên thì dạy những vấn đề “trên mây”, đặc biệt là đối với môn Ngữ văn.
“Trải qua một cuộc thi – Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. Hy vọng rằng, Phòng Giáo dục huyện Yên Thành sẽ rút kinh nghiệm sâu sắc cho những năm học sau. Mục tiêu là thông qua đề thi, vừa đánh giá được năng lực của giáo viên, vừa đánh giá được năng lực thực sự của học sinh, đồng thời khuyến khích các em nuôi dưỡng hứng thú và sự tự tin trong học tập, đặc biệt là với môn Ngữ văn.
