Sự giàu có, sức khỏe và trình độ học vấn của mỗi người không phụ thuộc vào bản thân họ là ai, mà phụ thuộc vào việc họ sinh ra và lớn lên ở đâu. Kiến thức và sự chăm chỉ đóng vai trò nhất định, nhưng yếu tố quyết định phần lớn lại nằm ở hoàn cảnh bên ngoài tầm kiểm soát: liệu bạn có may mắn sinh ra trong một nền kinh tế công nghiệp hóa, có năng suất cao hay không.
Bất bình đẳng thu nhập toàn cầu là một thực tế đáng kinh ngạc. Phần lớn dân số thế giới, gần 4 tỷ người, sống dưới mức 6.70 đô la Mỹ mỗi ngày. Ngay cả khi bạn có thu nhập 30 đô la Mỹ mỗi ngày, bạn cũng đã thuộc nhóm 15% giàu có nhất thế giới.
TÓM TẮT
Sự Bất Bình Đẳng Kinh Tế và Điều Kiện Sống
Bất bình đẳng kinh tế chỉ là một khía cạnh của sự bất bình đẳng toàn cầu. Tuy nhiên, thu nhập cao lại là yếu tố quan trọng dẫn đến các điều kiện sống tốt hơn. Những người có thu nhập cao hơn thường có nhiều lợi thế hơn trong nhiều mặt.
Biểu đồ cho thấy mối liên hệ giữa GDP bình quân đầu người và các chỉ số chất lượng cuộc sống tại 12 quốc gia khác nhau. Tại những quốc gia có thu nhập cao, người dân có tuổi thọ cao hơn, tỷ lệ tử vong ở trẻ em và bà mẹ thấp hơn, tiếp cận nước sạch và điện tốt hơn, có nhiều cơ hội di chuyển, thời gian rảnh rỗi, khả năng tiếp cận giáo dục và kết quả học tập tốt hơn, cũng như mức độ hài lòng với cuộc sống cao hơn.
Sự chênh lệch về điều kiện sống phản ánh rõ nét sự bất bình đẳng kinh tế trên toàn cầu. Tuổi thọ trung bình ở các quốc gia nghèo nhất thấp hơn 30 năm so với các quốc gia giàu nhất.
GDP bình quân đầu người theo thời gian và quốc gia
Yếu Tố Địa Lý Quyết Định Vị Trí Trong Phân Bố Thu Nhập Toàn Cầu
Nơi một người sinh sống đóng vai trò then chốt trong việc xác định vị trí của họ trong sự phân bố thu nhập toàn cầu. Nếu không có sự bất bình đẳng giữa các quốc gia, nơi bạn sống sẽ không ảnh hưởng đến thu nhập của bạn. Tuy nhiên, với sự chênh lệch lớn giữa các quốc gia, quê hương của một người quyết định phần lớn hoàn cảnh kinh tế của họ.
Ví dụ, sự khác biệt giữa Đan Mạch và Ethiopia cho thấy rõ điều này: người sinh ra ở Đan Mạch gần như chắc chắn có thu nhập cao hơn mức trung bình toàn cầu, trong khi người sinh ra ở Ethiopia lại có thu nhập thấp hơn.
Nghiên cứu của nhà kinh tế học Branko Milanovic chỉ ra rằng, quốc gia sinh sống giải thích tới hai phần ba sự biến thiên về chênh lệch thu nhập giữa mọi người trên thế giới. Mặc dù yếu tố cá nhân như đạo đức làm việc, tài năng và kỹ năng có ảnh hưởng đến thu nhập, nhưng chúng lại kém quan trọng hơn so với yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát: việc sinh ra trong một nền kinh tế lớn và có năng suất hay không.
Vai Trò Của Tái Phân Phối Thu Nhập và Tăng Trưởng Kinh Tế
Ba sự thật quan trọng về thế giới chúng ta:
- Bất bình đẳng kinh tế toàn cầu ở mức độ khủng khiếp.
- Sự thịnh vượng kinh tế có ảnh hưởng sâu sắc đến điều kiện sống của con người.
- Vị trí của mỗi người trong sự phân bố thu nhập toàn cầu phần lớn nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.
Từ những hiểu biết này, chúng ta có thể rút ra những bài học gì?
Tái Phân Phối Thu Nhập
Chính sách tái phân phối thu nhập của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc giảm bất bình đẳng trong nội bộ quốc gia và có thể cả toàn cầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, phần lớn các chương trình tái phân phối hiện nay mang tính chất nội địa, ít khi vươn tới những người nghèo nhất trên thế giới. Để hỗ trợ những người nghèo nhất và giảm bất bình đẳng toàn cầu, hành động trực tiếp như quyên góp cho các tổ chức từ thiện hiệu quả là một cách khả thi.
Tăng Trưởng Kinh Tế
Một số ý kiến cho rằng có thể xóa đói giảm nghèo mà không cần tăng trưởng kinh tế, chỉ bằng cách giảm bất bình đẳng toàn cầu. Tuy nhiên, điều này không thực tế. Dù giảm bất bình đẳng có ý nghĩa lớn, nhưng chỉ riêng việc này cũng không đủ để cải thiện đáng kể điều kiện vật chất cho hàng tỷ người. Thế giới còn quá nghèo để có thể chấm dứt nghèo đói nếu không có sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ.
Lịch sử cho thấy, hai thế kỷ trước, thế giới tương đối bình đẳng hơn với mức thu nhập thấp ở mọi nơi. Kể từ đó, một số quốc gia đã đạt được tăng trưởng vượt bậc, trở nên giàu có hơn gấp nhiều lần, trong khi các nền kinh tế khác lại gần như trì trệ. Sự phát triển không đồng đều này đã dẫn đến bất bình đẳng toàn cầu sâu sắc như ngày nay.
Thực tế này cho thấy, những người sinh ra trong các nền kinh tế có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong hai thế kỷ qua có điều kiện sống tốt hơn nhiều so với những người sinh ra trong các nền kinh tế nghèo đói. Để chấm dứt sự bất công này, cần có sự tăng trưởng kinh tế cho hàng tỷ người đang sống trong cảnh nghèo đói.
Sự tăng trưởng kinh tế ở nhiều nơi đã chứng minh tiềm năng cải thiện điều kiện sống cho tất cả mọi người. Ví dụ, tại các quốc gia có thu nhập cao, tỷ lệ tử vong mẹ đã giảm đáng kể nhờ hệ thống y tế hiện đại. Tuy nhiên, ở những nơi khác trên thế giới, vẫn còn 295.000 bà mẹ tử vong mỗi năm trong quá trình sinh con. Nếu tỷ lệ tử vong mẹ trên toàn cầu được giảm xuống mức như ở các quốc gia giàu nhất, phần lớn các trường hợp tử vong này có thể được ngăn chặn.
Lịch sử đã chứng minh rằng, tất cả những nơi có điều kiện sống tốt đẹp ngày nay đều đã từng rất nghèo khó chỉ vài thế hệ trước.
Kết Luận
Một trong những phát hiện quan trọng nhất của kinh tế học phát triển là: con người sống trong nghèo đói không phải vì họ là ai, mà vì họ ở đâu. Kiến thức, kỹ năng và sự chăm chỉ của mỗi người đều quan trọng, nhưng chúng đóng vai trò ít hơn so với yếu tố hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát: việc sinh ra trong một nền kinh tế lớn và có năng suất hay không.
Cơ hội để có một cuộc sống tốt đẹp đến khi toàn bộ xã hội và nền kinh tế xung quanh thay đổi theo chiều hướng tích cực. Đó chính là ý nghĩa của phát triển và tăng trưởng kinh tế: biến đổi một nơi chốn để những gì trước đây chỉ dành cho số ít giờ đây trở nên khả thi cho tất cả mọi người.
Ghi chú về dữ liệu:
Bài viết này sử dụng dữ liệu trước đây về nghèo đói và bất bình đẳng của Ngân hàng Thế giới, với thu nhập được biểu thị bằng đô la quốc tế năm 2011. Ngân hàng Thế giới đã cập nhật phương pháp luận và hiện đo lường thu nhập bằng đô la quốc tế năm 2021 (theo giá năm 2017), đồng thời cập nhật Đường ngưỡng nghèo quốc tế. Do đó, các số liệu trong bài viết này có thể khác với số liệu mới nhất.
